Μια Εθνική Υπηρεσία Διαστήματος είναι αναγκαία

Η Ελλάδα είναι μια χώρα που στη σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από μια μόνιμη σχετική καθυστέρηση, μια διαφορά φάσης, σε σχέση με τις αναπτυγμένες οικονομίες του κόσμου. Αυτή η καθυστέρηση προφανώς αντανακλάται και στις υποδομές και τις δομές που αφορούν την επιστημονική ανάπτυξη. Είναι, διαφορετικά, μια αντανάκλαση της θέσης της ελληνικής οικονομίας στον κόσμο. Όμως, εκεί που η Ελλάδα υστερεί περισσότερο, είναι στην αντιμετώπιση από αυτό που αποκαλούμε “ευρύ κοινό”, διαφόρων εξελίξεων που έχουν να κάνουν με το κατά πόσο ως χώρα αναπτύσσει αυτές τις δομές.

Επί δεκαετίες η Ελλάδα υπήρξε για τη μεγάλη πλειοψηφία των κατοίκων της η “ψωροκώσταινα”, μια χώρα χωρίς παραγωγικές δυνατότητες, χωρίς την ικανότητα παραγωγής ικανού ανθρώπινου δυναμικού, την ίδια στιγμή που μια σειρά τσαρλατάνων εμφανίζονταν ως αυθεντίες ή ακόμα και ως μεσσίες. Σήμερα, οι συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί υπό την οικονομική κρίση έχουν εντίνει εκ νέου αυτά τα χαρακτηριστικά. Από τη μια, βεβαίως, είναι εύλογη η σκέψη ότι “εδώ δεν έχουμε να φάμε, έχουμε άλλα προβλήματα”, αλλά από την άλλη είναι αναγκαίο να συνδεθεί η ανάπτυξη της ελληνικής καπιταλιστικής οικονομίας με το πρόβλημα του “εδώ δεν έχουμε να φάμε”. Το κλειδί για να ανοίξουν τα βιβλία των απαντήσεων είναι ένα, η μόρφωση.

Τα τελευταία 24ωρα ένα από τα θέματα που έχουν απασχολήσει έντονα τον δημόσιο λόγο είναι η αναφορά του Υπουργού Ψηφιακής Πολιτικής στην προσεχή κατάθεση σχεδίου νόμου για την ίδρυση Ελληνικής Διαστημικής Υπηρεσίας υπό τον τίτλο “Εθνικό Κέντρο Διαστημικών Εφαρμογών”. Προφανώς ένα σημαντικό ζήτημα είναι ο προσανατολισμός αυτής της υπηρεσίας, ποιες ανάγκες και ποιανού ανάγκες έρχεται να καλύψει. Αυτή είναι μια μεγάλη κουβέντα. Όμως ένα σοβαρό ζήτημα είναι η αντιμετώπιση της συγκεκριμένης ανακοίνωσης από τη συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων που ζουν στην Ελλάδα και τουλάχιστον εκφράζονται δημοσίως χρησιμοποιώντας το διαδίκτυο.

Εύκολα μπορεί να διακρίνει κανείς ότι η αντίληψη που κυριαρχεί είναι ακριβώς αυτή που αναφέρεται παραπάνω, της “ψωροκώσταινας”, της μικρής χώρας που θεωρείται γελοίο να έχει μία Εθνική Διαστημική Υπηρεσία. Σ’αυτό πάνω θέλω να εκφράσω κάποιες σκέψεις.

Κατ’ αρχήν, ένα από τα προβλήματα που υπάρχουν στην Ελλάδα λόγω της έλλειψης ενός ικανοποιητικού μέσου μορφωτικού επιπέδου, σε αντίθεση με άλλες πιο ανεπτυγμένες χώρες, είναι ότι το διάστημα αντιμετωπίζεται σαν κάτι το εντελώς εξωτικό, σαν αντικείμενο που μπορεί να προσεγγίζεται μόνο με όρους επιστημονικής φαντασίας. Είναι αλήθεια ότι ακόμα και οι λέξεις που αφορούν την ενασχόληση με τις επιστήμες του διαστήματος (αν μπορεί να χαρακτηριστεί δόκιμος αυτός ο όρος) έχουν μια χροιά που δύσκολα ισορροπούν μεταξύ του θαυμασμού και της γελοιοποίησης.

Θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό να διευκρινιστεί ότι σήμερα, στις αρχές του 21ου αιώνα, το διάστημα δεν είναι πια αυτό που αποτελούσε για την ανθρωπότητα τον 20ο αιώνα. Σήμερα δε βρισκόμαστε στην εποχή της απαρχής της εξερεύνησης του διαστήματος, που οι λόγοι για πολλές διαστημικές αποστολές συνδέονταν άμεσα με τον ανταγωνισμό υπερδυνάμεων και δευτερευόντως με την ανάγκη ανάπτυξης της επιστήμης και της ανθρώπινης γνώσης. Σήμερα το διάστημα είναι η ίδια η επιστήμη. Όλες οι επιστήμες πλέον αναζητούν απαντήσεις που δε μπορούν να βρεθούν εντός του πλανήτη μας. Δεν ψάχνουν μόνο εκτός της Γης, αλλά όλο και περισσότερο εντίνεται η προσπάθεια να συνδεθεί η γνώση με τα δεδομένα από τον πλανήτη μας με τη συλλογή άλλων, έξω απ’αυτόν, ώστε να βγουν συνολικότερα συμπεράσματα που αφορούν την κατανόηση των νόμων της φύσης.

Με το διάστημα κάποτε ασχολούνταν μόνο οι αστρονόμοι, εν συνεχεία, με την ανάπτυξη και των κατάλληλων εργαλείων, οι αστροφυσικοί. Σήμερα στο διάστημα βρίσκει εφαρμογές η χημεία, η γεωλογία, η βιολογία και οι επιστήμες της υγείας. Αυτή η έρευνα, που έχει ανάγκη τα δεδομένα που προέρχονται είτε έξω από τον πλανήτη μας, είτε από όργανα που πρέπει να βρεθούν έξω από αυτόν για να τον παρατηρήσουν, είναι το στοιχείο που χαρακτηρίζει σε μεγάλο βαθμό το πέρασμα σε μια περίοδο που τα στοιχεία και οι ενδείξεις που ψάχνουμε ως ανθρωπότητα έρχονται από πολύ πιο μακριά απ’ όπου μπορούν να μας οδηγήσουν τα πόδια μας, ή ακόμα και να ταξιδέψει το σώμα μας.

Αυτή η απλή και φυσιολογική προσέγγιση είναι κοινός τόπος για τις πιο ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου, ακόμα και αρκετές λιγότερο ανεπτυγμένες, που διαθέτουν γι’αυτό το λόγο οργανισμούς που συντονίζουν την έρευνα με εφαρμογές στο διάστημα. Αυτοί οι οργανισμοί δεν παράγουν μόνοι τους όλη αυτή την έρευνα, συνεργάζονται με ερευνητικά ινστιτούτα, πανεπιστήμια κλπ. προκειμένου να προετοιμάζονται τα επιστημονικά πειράματα (βλ. διαστημικές αποστολές) και να διαμοιράζονται τα πολύτιμα δεδομένα.

Ένα κακό που έχει κάνει το Hollywood είναι η “δαιμονοποίηση” της NASA, ως κέντρου πολύ μυστήριων εφαρμογών, ως ιδιοκτήτη πολύ παράξενων δεδομένων και φυσικά ως τόπου εργασίας πολύ ασυνήθιστων ανθρώπων. Αν και τα δεδομένα που έρχονται από τις διαστημικές αποστολές πολλές φορές είναι όντως “εξωτικά”, η εξέλιξη της επιστημονικής έρευνας έχει φέρει την ανθρωπότητα εδώ και μερικούς αιώνες στη θέση να μπορεί να αποκαλύπτει τις αλήθειες που κρύβουν, να τις συγκρίνει με τους νόμους της φύσης που ανακαλύψαμε και ανακαλύπτουμε επί Γης και αυτό είναι τελικά και το μεγαλείο της επιστήμης, που δίνει τη δυνατότητα σε ανθρώπους, φυσιολογικούς αλλά με ενδιαφέροντα και περιέργεια, ακολουθώντας μια μεθοδολογία να βρουν πολυάριθμες και πολύτιμες απαντήσεις σε μια σειρά ερωτημάτων.

Η Ελλάδα είναι μια χώρα που χαρακτηρίζεται από την ικανότητα να παράγει επιστημονικό δυναμικό που είναι ίσως σε καλύτερη θέση σχετικά με τις δυνατότηες έρευνας που μπορεί να προσφέρει ως κράτος. Ένας από τους πιο σημαντικούς λόγους που συμβαίνει αυτό είναι οι διάφορες πολιτικές περί συγκέντρωσης του ενδιαφέροντος σε λίγους τομείς πολύ συγκεκριμένων επιστημονικών εφαρμογών, αφήνοντας εκτός τους τομείς της πραγματικής καινοτομίας που χαρακτηρίζουν την επιστημονική ανάπτυξη στα πιο προηγμένα κράτη.

Αν κάνει κανείς μια μικρή αναζήτηση στην κατάσταση της διαστημικής έρευνας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θα καταλάβει ότι η Ελλάδα είναι κάτι χειρότερο από φτωχός συγγενής, χαρακτηριζόμενη από μια διαφορά φάσης, όχι μόνο με ανεπτυγμένες τεχνολογικά και με επιστημονική παράδοση χώρες, όπως η Γερμανία και η Γαλλία, αλλά και σε σχέση με χώρες που επίσης αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρά προβλήματα οικονομικής φύσης, όπως η Ιταλία και η Ισπανία. Αυτή η διαφορά φάσης προφανώς δεν καλύπτεται με μια υπουργική απόφαση, όμως το αυτονόητο είναι ότι πρέπει να υπάρχει ένας φορέας που θα μπορεί να συντονίζει την έρευνα με εφαρμογές στο διάστημα, να ευθυγραμμίσει την πορεία των ελληνικών κέντρων με αυτά του εξωτερικού, που λόγω της αντίστοιχης οργάνωσης έχουν και τα επακόλουθα αποτελέσματα.

Παρά το εμπνευσμένο χιούμορ, που ευτυχώς δείχνει ότι κρατήσαμε ως πολιτισμός και γλώσσα κάτι από τις αριστοφανικές ρίζες μας (αναμειγμένο με πολύ περισσότερο φτηνό χιούμορ ωστόσο), η ανακοίνωση της 30ης Γενάρη ήταν απλά κάτι αυτονόητο. Το ζήτημα είναι αν με τον ίδιο αυτονόητο τρόπο θα γίνει και η εφαρμογή της, γιατί δυστυχώς, στην Ελλάδα έχουμε μάθει να μην κάνουμε τα πράγματα “αυτονόητα” αλλά να ενισχύουμε τα χαρακτηριστικά μιας ιδιόμορφης μπανανίας που είναι και καθρέφτης της καθυστέρησής μας.

Το σίγουρο είναι ότι αυτή τη στιγμή υπάρχει πολυάριθμο επιστημονικό δυναμικό, σκορπισμένο σε φημισμένα ιδρύματα και επιστημονικά κέντρα ανά τον πλανήτη, που θα μπορούσε να προσφέρει στην Ελλάδα ένα επίπεδο ανάπτυξης των επιστημών του διαστήματος εφάμιλλο με αυτό των κρατών που βρίσκονται στην πρωτοπορία στο πεδίο. Η ερώτηση είναι ποιος θέλει να υπάρξει μια τέτοια εξέλιξη και ποιος θέλει να παίξει εξ αρχής το ρόλο του “πυρπολυτή της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας”. Όσο αφορά ένα λαό, πάντα πριν απογοητευτούμε μπορούμε να ελπίζουμε.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s